موقعيت ژئوپلتيكي منطقه چابهار
منطقه چابهار در شرق تنگه هرمز و در ارتفاع 8 متری از سطح آبهای آزاد قرار گرفته است. اين منطقه در واحد ژئومورفولوژي جلگه هاي كنارهاي جنوب، جلگه شمال درياي عمان و از نظر زمين شناسي در زون مكران قرار دارد كه از رسوبات بستر دريا، سنگهاي اَفيوليتي و رسوبات آبهاي سطحي تشكيل شده است.
بســترهاي قديمي رودخانهاي، پسكرانه ماسهاي و توده هاي ماسهاي گسترده ترين سطح را در جلگه غربي مكران به خود اختصاص داده اند. در جدول ذیل رابطه قطر غالب ذرات خاك با سرعت آستانه فرسايش بادی نشان داده شده است.
- موقعيت ژئوپلتيكي منطقه چابهار
منطقه چابهار به دلايل جغرافيايي، سياسي، اقتصادي و حتي فرهنگي داراي ماهيتي استراتژيك براي تحرك و توسعه نيمه شرقي كشور و در نتيجه كل ايران، براي كشورهاي همجوار منطقه و حتي براي ارتباطات اقتصادي جهاني است. بر اساس آمارهاي جهاني سازمان ملل در زمينه حمل و نقل بينالمللي، حدود نيمي از حمل و نقل جهان، ميان خاور دور با ساير نقاط دنيا صورت ميگيرد. از مجموع سه كريدور حمل و نقل كه براي اين امر پيشبيني گرديده، دو كريدور از ايران ميگذرد و در اين بين چابهار نقطه عبور جنوبيترين كريدور شرقي- غربي جهان محسوب ميگردد كه در مسير جادة بينالمللي ابريشم قرار دارد. همچنين چابهار نزديكترين راه به اقيانوس هند و آبهاي آزاد است كه با 1800 كيلومتر فاصله تا سرخس، بهترين راه براي دستيابي آسان كشورهاي آسياي مركزي به درياي عمان محسوب ميگردد. در اين ميان خليج چابهار با بريدگي طبيعي و استثنايي خود، بزرگترين خليج ايران در حاشيه درياي عمان و بزرگترين خليج خاورميانه در سواحل آن به شمار ميرود. آبهاي ساحلي چابهار با برخورداري از عمق زياد از موقعيت خاص استراتژيكي جهت پهلوگيري كشتيهاي اقيانوسپيما برخوردار هستند. بند چابهار با آب و هوایی مشابه با بندر میامی در فلوریدا و با ظرفیت 8.5 میلیون تن در سال، مساحت 140 کیلیومتر مربع، 300 کیلیومتر مرز دریایی در مجاورت دریاي عمان در نزدیک ترین فاصله با آبهاي آزاد جهان یعنی اقیانوس هند قرار گرفته و تنها بندر اقیانوسی ایران است و عملاً تمامی قابلیتها برای تبدیل شدن به یک مگاپورت را دارا میباشد. چابهار به عنوان دروازهای بین آسیای مرکزی، جنوب آسیا و آسیای غربی تلقی میگردد و روزانه بیش از 17 میلیون بشکه نفت خام از این منظقه عبور میکند. منظقه آزاد چابهار از اهمیت ویژهای برای کشور هندوستان برخوردار است چراکه امکان صادرات محصولات خود به کشور افغانستان از طریق چابهار را فراهم مینماید. حجم مبادلات هند و افغانستان در سال 2017-2016 برابر با 700 میلیون دلار میباشد و در حدود 2.5 میلیارد دلار سرمایه گذاری در این کشور انجام داده است.
به موازات، حجم تجاری ایران و هند نیز در حدود 12 میلیارد دلار در سال 2017-2016 برآوره شده است و کشور هند به منظور ایجاد منظقه آزاد تجاری در اطراف بندر چابهار و همچنین تکمیل خط راه آهن 500 کیلومتری چابهار-زاهدان (با %30 پیشرفت فیزیکی تا کنون) که منجر به وصل دهلی به افغانستان و شبکه ریلی ایران میشود در حدود 1.6 میلیار دلار سرمایه گذاری کرده است. همچنین قرار است شرکت دولتی NALCO مبادرت به تاسیس کارخانه ذوب آلومینیوم با ظرفیت 500.000 تن در سال در منظقه نماید. اولین بخش از بندر چابهار شامل دو لنگرگاه به عنوان بخشی از توافق ایران-هند (در سال 2016) به ارش 85 میلیون دلار در سال گذشته به دست رییس جمهور وقت افتتاح گردید. لازم به ذکر است که منظقه چابهار دارای دو بندر اصلی به نام های شهید بهشتی و شهید کلانتری میباشد که هر یک شامل 5 اسکله میباشند. بزرگترین اسکله بند شهید کلانتری با وسعت 53 235 و عمق 11 متر در سال 1372 تاسیس گردید. همچنین بندر شهید بهشتی با مساحت 254 هکتار فاز توسعه خود با ظرفیت 100.000 تن (عمق 14متر) را از سال 1396 در دستور کارخود قرار داده است. بزرگترین اسکله بندر شهید بهشتی با وسعت 53 265 و ظرفیت 80.000 تن و عمق 16 متر به عنوان اسکله کانتینری مربوط به کالاهای صادراتی میباشد.
از لحاظ جادهای، چابهار از طریق محورهای ذیل به دیگر نقاط کشور متصل میگرد:
- محور چابهار-ایرانشهر-زاهدان جهت دسترسی به افغانستان و آسیای میانه
- محور چابهار-ایرانشهر-کرمان جهت دسترسی به شمال-شمال غرب، غرب و کشورهای اروپایی
- محور چابهار-جاسک-بندرعباس جهت دسترسی به مرزهای جنوب غربی
همچنین از لحاظ هوایی، فرودگاه نظامی کنارک با 55 پرواز در ماه و به فاصله تقریباً 40 کیلومتری از چابهار قرار گرفته است که با توجه به قول مساعد مدیرت منظقه آزاد چابهار، طرح بازسازی این فرودگاه و همچنین تاسیس فرودگاه چابهار در اولویت قرار گرفته است. در مجموع موقعيت ويژه دريايي- بندرگاهي منطقه چابهار از نظر دارا بودن مرز آبي وسيع در درياي عمان و همچنين موقعيت استثنايي و استراتژيكي منطقه به لحاظ استقرار در خارج از تنگه هرمز، واقع بودن در دهانة اقيانوس هند و اهميت آن به عنوان يك راه ترانزيتي و بازار اقتصادي براي كشورهاي افغانستان و جمهوريهاي تازه استقلال يافته آسياي مركزي، موجب گرديده تا «منطقه آزاد تجاري- صنعتي چابهار» به لحاظ موقعيت استقرار، از ساير مناطق آزاد تجاري- صنعتي در كشور متمايز گردد.
مايش شماتيك موقعيت استراتژيكي استقرار منطقه چابهار به لحاظ دسترسي به نقاط مختلف جهان
همچنین در جدول ذیل مسافت دریایی از منطقه چابهار تا بنادر دیگر گزارش گردیده است.
فاصله دریایی چابهار با بنادر مهم جهان
نام بندر |
مسقط |
کراچی |
شارجه |
قطر |
بمبیی |
سنگاپور |
کیپ تاون |
شانگهای |
هامبورگ |
سیدنی |
مسافت |
150 |
331 |
375 |
560 |
768 |
3076 |
4400 |
5261 |
1000 |
6655 |
- شرایط آب و هوایی
منظقه چابهار از لحاظ اقلیم شناسی گرم و خشک ساحلی میباشد و در تمام فصول دارای دمای کمتر از 35 در کلیه فصول سال می باشد. جدول زیر تعداد روزهای با دمای بیشتر از 35 را نشان میدهد که برابر با 13 روز در سال می باشد.